Każdy z nas, kto uczył się kiedyś niemieckiego przeżył ten przerażający moment: naszym oczom ukazana zostaje nieskończenie długa lista czasowników, których form należy nauczyć się na pamięć. I to na za tydzień! Lista ta nosi zapewne onieśmielający tytuł: Czasowniki mocne i nieregularne… Zanim popadniemy w totalną niemoc wobec perspektywy czekających nas długich godzin wkuwania, spróbujmy zrozumieć z czym mamy do czynienia, aby przygotować efektowny i sensowny plan działania w tym kryzysie.

Czym są czasowniki mocne i nieregularne?

Na początek podstawowa kwestia: czym są czasowniki mocne i nieregularne? Być może otuchy doda nam fakt, że rzeczywiście całkiem nieregularna jest tak naprawdę bardzo niewielka część naszej listy. Reszta zawartych na niej czasowników jest mocna. Mocna, ale zasadniczo regularna.


Mówiąc bardzo ogólnie germańskie (a więc i niemieckie) czasowniki można podzielić na dwie grupy: słabe i mocne (a do tego dodać można jeszcze parę czasowników mieszanych czy też nieregularnych). Istnienie tych określeń zawdzięczamy Jakubowi Grimmowi, jednemu z braci kojarzonych przez wielu z nas zapewne z bajkami. Zwrócił on uwagę na to, że niemieckie czasowniki mogą odmieniać się na dwa różne sposoby. Z jednej strony mamy czasowniki słabe, najczęściej łączone przez nas również z określeniem regularne. Są to te czasowniki, które zachowują się tak, jak wymagają tego od nich zasady, które poznaliśmy w czasie nauki. Za przykład może nam posłużyć słówko fragen (pytać), które w odmianie przez osoby przyjmuje po prostu znane nam końcówki i nie dzieje się z nim nic dziwnego. W czasach przeszłych fragen brzmi wzorcowo z formami fragte (w czasie Präteritum) i gefragt (w czasie Perfekt). Czasowniki mocne  natomiast to te, które mówiąc najprościej, mają własne zasady.


Przyjrzyjmy się zachowaniu czasownika fahren (jechać). Już w czasie teraźniejszym idzie on własną drogą i w trzeciej osobie liczby pojedynczej brzmi fährt (dla porównania trzecia osoba od fragen to fragt). Jeszcze ciekawiej robi się w innych czasach. Forma Präteritum brzmi dla niego fuhr, Perfekt zaś – gefahren. Widzimy zatem, że jeśli chodzi o formy przeszłe czasownik fragen wyraża je poprzez dodanie końcówek, natomiast fahren nie używa końcówek, a zamiast tego zmienia samogłoskę. Takie zachowanie jest tym co łączy wszystkie czasowniki mocne.

Oczywiście w tym miejscu trafiamy na dość istotny problem – o ile końcówki dodawane do czasowników słabych są niezmienne, o tyle stwierdzenie jakie samogłoski pojawią się u konkretnych czasowników mocnych może być już bardziej skomplikowane. Nie jest to jednak całkiem niemożliwe, a ucząc się ich form szybko odkryjemy, że zachodzi w nich nieraz pewna regularność.

Czasowniki mocne można bowiem podzielić na podgrupy (lub klasy), które odmieniają się w podobny sposób. Tradycyjnie mówi się o siedmiu takich klasach. I choć faktycznie regularne były one dawno temu w staroniemieckim, a od tamtej pory sporo się pozmieniało i wiele form stało się bardziej różnorodnych a mniej przewidywalnych, to jednak spojrzenie na te klasy (a przynajmniej ich pozostałości) może służyć pomocą przy nauce dzisiejszych form czasowników mocnych. 

W uproszczeniu klasy te prezentują się następująco:

  1. ei – ie – ie lub ei – i – i
    np. bleiben (zostać) – blieb – geblieben
  2. ie – o – o
    np. fliegen (latać) – flog – geflogen
  3. i – a – u lub i – a – o
    np. trinken (pić) – trank – getrunken
  4. e – a – o
    np. stehlen (kraść) – stahl – gestohlen
  5. e – a – e lub i – a – e
    np. geben (dawać) – gab – gegeben
  6. a – u – a
    np. fahren (jechać) – fuhr – gefahren
  7. a – ie – a lub au – ie – au lub ei – ie – ei lub u – ie -u lub a – i – a
    np. schlafen (spać) – schlief – geschlafen

Zgodnie z uwagą wyżej nie każdy czasownik da się zaklasyfikować do którejś z powyższych grup, nie da się również na podstawie samogłoski w bezokoliczniku ocenić czy dany czasownik będzie słaby czy mocny – nawet czasowniki fragen i fahren są w końcu bardzo podobne, a mimo to jeden z nich jest słaby, drugi zaś – mocny. W pewnym sensie trzeba się więc naszej strasznej tabelki nauczyć na pamięć, znajomość klas może nam jednak pomóc, gdyż nawet jeśli nie będziemy w stanie przewidzieć kolejnych form ze stuprocentową pewnością, to przynajmniej będziemy mogli kilka opcji wykluczyć.

Podsumowanie

Ogólnie rzecz biorąc nauczenie się tabeli czasowników mocnych i nieregularnych jest nie tylko czymś przez co trzeba przebrnąć, jest też czymś co po prostu warto zrobić. I choć zła wiadomość jest taka, że dużo będzie w tym nauki pamięciowej, to są i dobre wieści. Po pierwsze dzięki (przynajmniej częściowej) regularności mocnych czasowników jesteśmy w stanie dojść do wprawy w zapamiętywaniu ich form i z czasem powinno iść nam coraz lepiej. Po drugie zwykle najbardziej nieregularne i nieprzewidywalne są te czasowniki, które używane są najczęściej, jak np. sein (być, war – gewesen) czy gehen (iść, ging – gegangen). Na te najdziwniejsze formy będziemy natykać się tak często, że trudno będzie nam je zapomnieć. A reszta przy nich nie jest taka straszna…

Autor: Agnieszka Bień