Jedną z popularniejszych osobliwości języka niemieckiego jest rygor związany z umiejscowieniem czasowników w zdaniu. Stanowi ono bowiem o gramatycznej poprawności całego zdania. Dzisiejszym tematem będą zatem niemieckie czasowniki, przegląd ich możliwych pozycji oraz ich wędrówki.

Czasownik na drugim miejscu!

Już na początku nauki języka niemieckiego słyszymy, że czasownik ma się znaleźć na drugim miejscu:

Sven war gestern zuhause.

Sven był wczoraj w domu.

Gestern war Sven zuhause.

Wczoraj był Sven w domu 

Ale nie:  Gestern Sven war zuhause.

Wczoraj Sven był w domu.

Zasada ta obowiązuje w zdaniu głównym. Co ważne, druga pozycja nie oznacza koniecznie, że jest to drugi wyraz w zdaniu. Dopóki wyrazy, które pojawiają się przed czasownikiem tworzą jedną całość, mogą występować na tej pozycji, np.:

Von Montag bis Freitag war Sven zuhause.

Od poniedziałku do piątku był Sven w domu.

W specyficzny sposób reguła ta wpływa na tzw. czasowniki rozdzielnie złożone, które składają się z dwóch elementów, np. zumachen (zamykać) czy vorbereiten (przygotowywać). Te złożone czasowniki zgodnie ze swoją nazwą rozdzielają się w zdaniu głównym – ich czasownikowa część zajmuje wtedy drugą pozycję, prefiks zaś wędruje na sam koniec zdania, np.

Wir bereiten eine Party vor.

Przygotowujemy imprezę.

W przypadku, kiedy mamy w zdaniu więcej niż jeden czasownik, druga pozycja w zdaniu może pomieścić tylko jeden z nich, reszta zaś musi się znaleźć na końcu zdania. Druga pozycja zarezerwowana jest dla czasownika w formie osobowej:

Heute kann man sehr viele Bücher lesen.

Dziś można czytać wiele książek.

Kurs niemieckiego – niemieckie czasowniki, gramatyka

Wędrówka niemieckich czasowników na koniec zdania

Niemieckie czasowniki mogą przenosić się na koniec zdania również wtedy, gdy mamy do czynienia ze zdaniem podrzędnym. Zdania takie często wprowadzane są spójnikami dass (że), ob (czy), lub weil (ponieważ), spójników jest jednak jeszcze więcej, a służyć za nie mogą też słówka pytające:

Du weißt, dass Sven zuhause war.

Wiesz, że Sven był w domu. 

Ich wurde gefragt, was man heute lesen kann.

Zapytano mnie, co dziś można czytać.

W przypadku czasowników rozdzielnie złożonych, obie ich części łączą się z powrotem, kiedy znajdują się razem na końcu zdania:

Ich glaube, dass wir eine Party vorbereiten.

Myślę, że przygotowujemy imprezę.

Ponadto spójnik dass może zwykle zostać pominięty – wtedy czasowniki pozostają na swoich pierwotnych miejscach i nie wędrują na koniec zdania, np:

Du weißt, Sven war zuhause.

Wiesz, [że] Sven był w domu.

Konieczność umieszczania czasownika na końcu zdania może doprowadzić do powstania bardzo skomplikowanych tworów, np. gdy łączy się kilka zdań względnych:

Der Mann, der den Hund, der die Katze, die das Kind, das die Apfelschorle trinkt, kratzt, anbellt, sieht, heißt Jürgen. 

 dosł. Mężczyzna, który psa, kota, dziecko Apfelschorle pije, drapie, obszczekuje, widzi, nazywa się Jürgen.

Choć nasza intuicja może podpowiadać coś innego, powyższe zdanie jest gramatycznie poprawne, trudno jednak wyobrazić sobie, by ktokolwiek je zaakceptował ze względu na jego zawiłość. W celu uproszczenia zrozumienia, możliwe jest przeformułowanie takiego zdania:

Der Mann, der den Hund sieht, der die Katze anbellt, die das Kind kratzt, das die Apfelschorle trinktheißt Jürgen. 

Spójniki – weil, da, denn

Jeśli chodzi o spójniki odpowiadające znaczeniowo polskiemu ‘ponieważ’, to warto pamiętać, że o ile spójniki weil czy da faktycznie wprowadzają zdanie podrzędne z czasownikiem na końcu, to spójnik denn o tym samym znaczeniu działa już inaczej:

Marie lacht, weil sie glücklich ist.

Marie lacht, da sie glücklich ist.

Marie lacht, denn sie ist glücklich.

Marie śmieje się, ponieważ jest szczęśliwa.

Denn wprowadza zatem zdanie zachowujące się jak zdanie główne, podobnie jak spójniki und (i), aber (albo) czy oder (lub)

Ponadto istnieje grupa spójników wprowadzających zdania podrzędne, które wymuszają pojawienie się czasownika bezpośrednio za nimi, np. trotzdem (mimo to), deshalb/deswegen/darum (dlatego), dann (potem), sonst (w przeciwnym razie), außerdem (poza tym), also (więc):

Mir ist kalt, deswegen mache ich das Fenster zu

Jest mi zimno, dlatego zamykam okno.

Dla porównania:

Mir ist kalt und ich mache das Fenster zu. (Obie części zdania są równorzędne)

Jest mi zimno i zamykam okno.

Weil mir kalt ist, mache ich das Fenster zu (zumachen jako czasownik zdania głównego, zajmuje drugą pozycję).

Ponieważ jest mi zimno, zamykam okno.

Gramatyka – niemieckie czasowniki, spójniki

Niemieckie czasowniki – Wędrówka na sam początek

Na zakończenie są jeszcze sytuacje, w których czasownik musi przenieść się na sam początek zdania. Z jednej strony dzieje się tak w trybie rozkazującym:

Mach das Fenster zu!

Zamknij okno!

Z drugiej zaś również w zdaniach pytających bez słówka pytającego:

Kennst du meinen Bruder?

Czy znasz mojego brata?

Kiedy jednak mamy słówko pytające, czasownik pozostaje na swojej klasycznej drugiej pozycji:

Was macht deine Freundin?

Co robi twoja przyjaciółka?

Tak prezentuje się przegląd pozycji niemieckich czasowników w zdaniu. I choć na początku brak analogii z języka polskiego może być utrudnieniem, to jednak z odrobiną ćwiczenia można łatwo dojść do wprawy w rozkładaniu czasowników na właściwe pozycje.

Jeśli udało nam się zainteresować cię powyższą treścią i rozjaśnić nieco temat niemieckich czasowników to koniecznie poznaj pozostałe artykuły na naszym blogu. Rodzaje rzeczownika w języku niemieckim oraz wiele innych treści gramatycznych i kulturowych pogłębią Twoją pasję do nauki języka niemieckiego. Powodzenia!

Autor: A. Bień