Ucząc się języka niemieckiego trzeba pamiętać o wielu rzeczach naraz: o szyku zdania, o odpowiedniej odmianie czasownika (jaki czas? jaka osoba? strona czynna czy może bierna?), o tym jakiego powinniśmy użyć przypadka, o rekcji czasowników, rzeczowników, o odpowiednich czasownikach posiłkowych, o następstwie czasów… Pewne rzeczy wydawać się mogą prostsze, inne bardziej zaawansowane, ale kiedy już uporaliśmy się z wszystkimi skomplikowanymi operacjami językowymi, jedna rzecz potrafi dostarczyć nam ogromnej dawki frustracji… mowa oczywiście o rodzaju rzeczownika.

Gramatyka języka niemieckiego – rodzaje rzeczownika

Rodzaje potrafią demotywować, bowiem w przeciwieństwie do większości innych elementów niemieckiej gramatyki, tych w ogromnej ilości przypadków trzeba nauczyć się na pamięć. Istnieją co prawda końcówki charakterystyczne dla poszczególnych rodzajów, których do tego trzyma się w języku niemieckim w niezwykle konsekwentny sposób, dzięki czemu nawet słówko Mädchen, oznaczające dziewczynkę jest rodzaju nijakiego, bowiem ze zdroworozsądkowym podejściem wygrywa gramatyczna presja ze strony końcówki -chen, pojawiającej się typowo przy zdrobnieniach, i łączącej się obowiązkowo z rodzajem nijakiem i rodzajnikiem das.

Nie każde jednak niemieckie słowo posiada, którąś z tych charakterystycznych końcówek – szczególnie często tyczy się to wyrazów obcego pochodzenia, z reguły dość międzynarodowych i rozpowszechnionych również w języku polskim. W tych przypadkach niejednokrotnie może dochodzić do sytuacji, w której niemiecki wyraz wygląda i brzmi niezwykle znajomo, jego znaczenie również jest dla nas całkowicie jasne, ale kiedy musimy określić jego rodzaj gramatyczny, w głowie zaczynają się rodzić wątpliwości… Nierzadko bowiem okazuje się, że w przypisywaniu rodzajów tym samym słowom języki polski i niemiecki zdecydowały się pójść zupełnie odmiennymi drogami.

Zestawienie często spotykanych słów, na których rodzaj warto uważać

Wyrazy rodzaju męskiego (DER):

DER Kaffee

Jeden z ulubionych (obok piwa, oczywiście) trunków Niemców to kawa, ma ona jednak w języku niemieckim rodzaj męski. Tyczy się to nie tylko ogólnego określenia tego napoju, lecz również jego różnych odmian: stąd w niemieckim der Cappuccino czy der Espresso. Uwaga jednak na słowo kawiarnia, brzmi ono das Café (jest więc rodzaju nijakiego) i różni się wymową (w der Kaffee akcent pada na pierwszą sylabę, w das Café – na ostatnią).

DER Salat

Zarówno sałata jak i sałatka są w języku niemieckim rodzaju męskiego.

DER Star

Kiedy chcemy powiedzieć o kimś, że jest gwiazdą, możemy użyć angielskiego słówka star, zwracając przy tym uwagę na to, że jest ono rodzaju męskiego (zgodnie z tym, że pierwotnie niemieckie określenie gwiazdy to der Stern).

DER Wodka

Nawet wódka w języku niemieckim potrafi zaskoczyć rodzajem gramatycznym – choć pocieszeniem może być fakt, że rodzaj męski jest typowy dla właściwie wszystkich alkoholi poza piwem (das Bier).

Wyrazy rodzaju żeńskiego (DIE):

Rodzaj żeński nieraz zaskakuje w odniesieniu do określeń najróżniejszych miejsc:

DIE Bank

Słowo to ma w języku niemieckim dwa zupełnie odmienne znaczenia: z jednej strony może ono oznaczać bank jako instytucję finansową, z drugiej zaś – zwyczajną ławkę. W obu jednak przypadkach mamy do czynienia z rodzajem żeńskim.

DIE Bar

Miejsce, do którego można udać się wieczorem również ma w języku niemieckim inny rodzaj niż w polskim.

DIE Safari

Także słowa, które w języku polskim przyjmują rodzaj nijaki mogą w języku niemieckim występować jako przykłady słów rodzaju żeńskiego.

DIE Universität

Rodzaj żeński często spotkać można ponadto przy nazwach owoców, zwłaszcza tych spoza naszego regionu. Przyczyną takiego stanu rzeczy jest fakt, że samo słowo owoc ma w języku niemieckim rodzaj żeński (die Frucht):

DIE Ananas

DIE Avocado

DIE Kiwi

DIE Litschi

DIE Mango

Warto też zwrócić uwagę na rodzaje występujące przy dużych liczbach, od miliona wzwyż mamy bowiem do czynienia z rodzajem żeńskim:

DIE Million

DIE Milliarde
DIE Billion itp.

Wyrazy rodzaju nijakiego (DAS):

W skład tej grupy wchodzą m.in. różne zapożyczenia, które przybyły do języka niemieckiego za pośrednictwem języka angielskiego:

DAS Schampoo

DAS T-Shirt

DAS Model

Co ciekawe, słowo das Model może odnosić się zarówno do modela płci męskiej, jak i do modelki.

Również wiele międzynarodowych słów – głównie pochodzenia greckiego lub łacińskiego ma w języku niemieckim rodzaj nijaki:

DAS Dokument

DAS Element

DAS Festival

DAS Institut

DAS Phänomen

DAS Stadion

Wreszcie nawet przedmioty codziennego użytku oraz słowa, które do języka polskiego przywędrowały bezpośrednio z języka niemieckiego mogą mieć w języku niemieckim rodzaj nijaki, inaczej niż ich polskie odpowiedniki:

DAS Dach

DAS Papier

DAS Telefon

Wniosek, który nasuwa się po przestudiowaniu powyższych przykładów jest taki, że język niemiecki to nie to samo, co język polski i potrafi on zaskoczyć nawet w przypadku słów, które wydawałyby się już oczywiste. Jednak czyż nie na tym właśnie polega urok nauki języków obcych?

Autor: Agnieszka Bień