Po godzinach, tygodniach i miesiącach przyszła pora na pełne daty – możemy je już „złożyć”, bo znamy wszystkie składniki, zatem nie tylko wyrażenia czasowe, ale także liczebniki i przede wszystkim, jakże w portugalskim istotne, zaimki oraz rodzajniki. Dorzucę jeszcze pory roku oraz święta, czyli coś, co każdy lubi najbardziej, nieważne, z jakiego kraju pochodzi.

Zaimki czasu w datach – preposições de tempo

W datach i wyrażeniach czasowych pojawiają się wszystkie podstawowe zaimki, zatem ‘a’, ‘em’, ‘de’, a nawet ‘para’ i ‘por’. używa się ich następująco:

  • ‘A’ w prostych datach, jeśli chce się wskazać, że coś się wydarzy czy wydarzyło danego dnia, ‘a’ stoi przed dniem:

Eu faço anos a 21 de Novembre. – Mam urodziny 21. listopada (to zresztą prawda😉).

  • ‘De’ do połączenia dni z miesiącami oraz miesięcy z latami, zatem:

Ele nasceu a 15 de Janeiro de 1971. – Urodził się 15 stycznia 1971 roku.

  • ‘Em’ w datach, jeśli pojawia się słowo ‘dzień’, czyli ‘o dia’ przed numerem dnia. ‘Em’ wtedy łączy się z ‘o’, czyli rodzajnikiem męskim, liczba pojedyncza, dając ‘no’:

Vou para às ferias no dia 15 de Maio. – Jadę na wakacje 15 maja.

  • ‘Em’ przy samych latach, ponieważ lata nie mają rodzajnika, to występuje tu samo ‘em’:

Vasco da Gama chegou à Ìndia em 1498. – Vasco Da Gama przybył do Indii w 1498.

  • ‘Em’ w samych miesiącach, które także nie mają rodzajnika, zatem zostaje samo ‘em’:

O exame é em Julho. – Egzamin jest w lipcu.

  • ‘Em’ do wieków, te już mają rodzajnik, bo mówi się i pisze ‘o século’ i później numer. Zatem:

A Madeira foi descoberta no século XV. – Madeira została odkryta w wieku XV.

  • ‘De’ oraz ‘a’ w wyrażeniach ‘od’… ‘do’, jak:

O ano letivo é de Setembro a Junho. – Rok szkolny trwa od września do czerwca.

  • ‘Por’ do określenia ‘około’, por łączy się z rodzajnikami dając ‘pelo’, ‘pela’, ‘pelos’ czy ‘pelas’:

Eles vêm a Portugal pelo Natal. – Przyjeżdzają do Portugalii w okolicach Bożego Narodzenia. (‘o Natal’ zatem ‘por’ plus ‘o’ daje ‘pelo’).

  • ‘Para’ do określenia, że w danym okresie coś się wydarzy, np. przyjedzie się na tydzień czy na wakacje czy na święta:

Eles chegam para a semana/para o Ano Novo etc. – Przyjeżdzają na tydzień/na Nowy Rok etc. (uwaga! ‘Para’ nie łączy się z rodzajnikami).

Podsumuję jeszcze raz dwie najważniejsze metody wyrażania pełnych dat:

  • A seis de Julho de 1971. – Szóstego lipca 1971.
  • No dia seis de Julho de 1971. – Dnia szóstego lipca 1971.

As datas

W datach ogólnie stosuje się liczby zwykłe, z wyjątkiem pierwszego stycznia, który zwyczajowo określa się z użyciem liczebnika porządkowego:

  • O Primeiro de Janeiro. – Pierwszy stycznia.
  • É o dia vinte e três. – Jest dwudziesty trzeci. 

Jak zapytać o datę i jak odpowiedzieć? Są trzy opcje:

  • Que data é hoje? – Jaka dziś jest data?

É o dia oito. – Jest ósmy. 

É o quinze de Setembro. – Jest piętnasty września.

  • Quantos são hoje? – Który mamy dzisiaj? (Dosłownie: które są dzisiaj?)

Hoje são onze. – Dziś jest jedenasty. (Dosłownie: są)

  • A quantos estamos? – Który mamy? (Dosłownie: w którym jesteśmy dniu?)

Estamos a vinte e dois de Maio/ no dia vinte e dois de Maio. – Jest 22 maja. (wersja z ‘a’ i samą data oraz z ‘no dia’)

Warto zwrócić uwagę, że jeśli odpowiada się z opcją ‘o dia’ to używa się czasownika ‘ser’ w liczbie pojedynczej, osoba trzecia, zatem ‘É o dia oito’, ale jeśli pyta się o sam numer dnia i tak też odpowiada, to występuje liczba mnoga, trzecia osoba dla dni po pierwszym, czyli ‘São onze’.

As datas especiais

Kilka ważnych, specjalnych wydarzeń w ciągu roku to:

  • a Passagem do Ano/o Reveillon – Sylwester 
  • Ano Novo – Nowy Rok
  • O Carnaval – Karnawał
  • a Quaresma – Wielki Post 
  • a Páscoa – Wielkanoc
  • o Natal – Boże Narodzenie 

Do świąt i innych specjalnych dat używa się ‘em’, by wyrazić, że coś się w tym okresie dzieje, oczywiście pamiętając by połączyć ten zaimek z rodzajnikiem, zatem:

  • No Natal
  • Na Páscoa.

As estações do ano

I na koniec pora…na pory roku. Mają one swoje rodzajniki i są pisane wielką literą.

  • a Primavera – wiosna
  • o Verão – lato 
  • o Outono – jesień
  • o Inverno – zima

Z porami roku także łączy się zaimek ‘em’, który oczywiście połączy się z rodzajnikiem ‘o’ czy ‘a’ zależnie od pory roku, a raczej jej rodzaju, by dać ‘no’ albo ‘na’:

  • na Primavera
  • no Verão
  • no Outono
  • no Inverno

Na przykład: 

  • No Inverno neva muito. – Zimą często pada śnieg.

Wystarczy tej gramatyki, na koniec mam dla was ciekawy idiom:

‘No tempo da outra senhora’ – dosłownie: w czasach innej pani. To wyrażenie używane by określić bardzo dawne czasy, tak dawne, że osoba mówiąca ich nie pamięta, bo jeszcze się urodziła. To były lata życia owej „innej pani”. Używa się tego, by powiedzieć o jakimś bliżej nieokreślonym okresie w przeszłości, którego do końca nie da się przypasować do konkretnej daty, roku czy nawet wieku. Po prostu, dawno, dawno temu…

Autor: Urszula Poszumska