Duński system tworzenia liczebników nie jest najłatwiejszy. Język duński należy do stosunkowo starych języków, stąd zachowało się w nim wiele naleciałości jeszcze z czasów wikingów. W tym artykule omówię sposoby tworzenia liczebników głównych i porządkowych. 

Liczebniki główne do dziesięciu

Nauka podstawowych liczb do zera do dziesięciu nie powinna stanowić problemów. Nazwy liczebników są krótkie, a ich wymowa nie należy do najbardziej skomplikowanych. Pierwsza dziesiątka to po duńsku:

0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
nul en to tre fire fem seks syv otte nu ti

W tworzeniu liczb pomiędzy 11 a 19 zachodzi pewna regularność. Oprócz jedenastki i dwunastki wszystkie kończą się końcówką -ten.

11 12 13 14 15 16 17 18 19
elleve tolv tretten fjorten femten seksten sytten atten nitten

W tym miejscu należy zauważyć, że liczebnik osiemnaście zaczyna się od litery ‘a’ w odróżnieniu od ósemki, która zaczyna się od ‘o’.

System celtycki liczebników

Duże liczebniki w języku duńskim mogą niekiedy przysporzyć trochę kłopotów. Związane jest to z faktem, że w duńskim występuje system celtycki, podobnie jak w języku francuskim, a liczebniki są tworzone za pomocą dwudziestek.

Istnieje teoria mówiąca, że liczenie dwudziestkowe zostało wprowadzone do Europy przez Wikingów. Ich zamiłowanie do dwudziestek przejawiało się także w codziennym życiu. W słynnych drakkarach, czyli łodziach Wikingów, mieściło się dokładnie dwudziestu wioślarzy, a w skandynawskich zagrodach mieszkało po 20 przedstawicieli kobiet i mężczyzn.

Niegdyś system dwudziestkowy funkcjonował także w innych językach skandynawskich, jednak do dziś zachował się jedynie w języku duńskim. Podstawą tworzenia liczebników od 50 do 99 jest właśnie dwudziestka. Kolejną kwestią jest tworzenie i zapis liczebników od tyłu, jak w języku niemieckim. Jeśli chcemy powiedzieć liczbę 22 to czytamy ją: dwa i dwadzieścia.

Przejdźmy do praktyki. Oto główne liczebniki od 20 do 99.

20 30 40 50 60 70 80 90
tyve tredive fyrre halvtreds tres halvfjerds firs halvfems

Dwudziestka, trzydziestka i czterdziestka wyglądają zwyczajnie. Sprawa komplikuje się w przypadku pięćdziesiątki, siedemdziesiątki oraz dziewięćdziesiątki.

Żeby zrozumieć duński system tworzenia tych liczb, trzeba poznać słówko halv, czyli połowa. Z kolei halvanden to półtora. W przypadku sześćdziesięciu tres oznacza skrót od tresindstyve, czyli 3 razy 20. Natomiast duńska pięćdziesiątką, czyli halvtreds to nie połowa sześćdziesięciu tylko skrót od halvtredjesindstyve czyli w wolnym tłumaczeniu: połowa trzeciej dwudziestki.

Oczywiście ta wiedza nie jest potrzebna do poprawnego posługiwania się liczebnikami, wystarczy nauczyć się tych form na pamięć. Warto jednak zdawać sobie sprawę z czego one się wywodzą by móc lepiej zapamiętać sposób tworzenia większych liczebników.

Chcąc tworzyć kolejne liczebniki należy posługiwać się konstrukcją: liczba + og + liczba, przy czym pierwsza ma być ta liczba, która występuje na końcu:

  • en + og + tyve – dwadzieścia jeden
  • to + og + tyve – dwadzieścia dwa
  • en + og + tredive – trzydzieści jeden
  • en + og + fyrre – czterdzieści jeden
  • en + og + halvtreds – pięćdziesiąt jeden itd.

Liczebniki porządkowe

Nieodłącznym systemem nauki każdego języka jest nauczenie się liczebników porządkowych. Pierwsza dziesiątka w znacznej większości powstaje poprzez dodanie odpowiedniej końcówki do liczebnika głównego.

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
første sekund tredje fjerde femte sjette syvende ottende niende tiende

Liczebniki porządkowe od 11 do 19 to:


11
12 13
14

15
16
17
18 19

elvte
tolvte trettende fjortende femtende sekstende syttende attende nittende

Kolejne liczebniki porządkowe od 20 do 90.

20 – tyvende

30 – tredivte

40 – fyrretyvende

50 – halvtredsindstyvene

60 – tredsindstyvene

70 – halvfjerdsindstyvende

80 – firsindstyvende

90 – halvfemsindstyvende

Ile masz lat? Mam 30 lat

Liczebniki wykorzystujemy między innymi podając swój wiek. Chcąc kogoś zapytać ile ma lat używamy sformułowania: Hvor gammel er du? Gammel w języku duńskim dodatkowo oznacza stary. Chcąc powiedzieć „mam 30 lat” używamy sformułowania Jeg er tredive år gammel. Zauważ, że nie używamy polskiego odpowiednika “mam” (po duńsku har), lecz “jestem”, po duńsku er. Dosłownie oznacza to – jestem 30 lat stary.

Auror: N. Rytelewska