I am, you are, he/she/it is… Czy istnieje bardziej dobitny sposób na szybkie ukazanie faktu, że ktoś właśnie zaczyna uczyć się języka angielskiego? Czy to w filmie, czy to w reklamie, uczenie się schematu odmiany czasownika być zdaje się być nieuniknione, niezależnie czy celem naszym jest opanowanie odmiany to be, sein, être czy essere. Nieuniknione? Niekoniecznie, jak pokazuje przykład języka szwedzkiego…

Zacznij od początku! – Odmiana czasownika być w języku szwedzkim

Szwedzkie być, czyli vara zdecydowanie da się lubić, bowiem jego odmiana przez osoby w czasie teraźniejszym prezentuje się następująco:

jagärviär
duärniär
han/hon/henärdeär

Kolejna dobra wiadomość – wszystkie szwedzkie czasowniki zachowują się tak jak vara i nie odmieniają się przez osoby! Ma to dla nas, uczących się tę korzyść, że zamiast rozpoczynać naszą przygodę od wkuwania schematów i tabelek od razu możemy przejść do tego, co przyjemne, czyli do mówienia. W związku z tym nie zwlekajmy już ani chwili dłużej i przyjrzyjmy się zestawowi podstawowych pytań i odpowiedzi, które mogą nam się przydać, jeśli przyjdzie nam kiedyś gawędzić z osobami szwedzkojęzycznymi.

Popularne szwedzkie zwroty – podstawy językowe

Nasze pierwsze pytanie brzmi: 

Vad heter du? – Jak się nazywasz?

Jeśli chcemy odpowiedzieć na to pytanie, możemy powiedzieć Jag heter … i uzupełnić to zdanie naszym imieniem. Jeżeli chcemy się dowiedzieć skąd pochodzi nasz rozmówca, możemy zadać pytanie:

Varifrån kommer du?

Analogicznie, odpowiadając na takie pytanie powiemy:

Jag kommer från … 

Jeśli chcemy powiedzieć, że pochodzimy z Polski, użyjemy słówka Polen, możemy też podać nazwę miasta – taką jak po polsku, bowiem w języku szwedzkim nie istnieją odpowiedniki dla nazw polskich miast, Warszawa to po prostu Warszawa, Kraków to Kraków itd. 

Szczypta gramatyki w szwedzkim wydaniu – podstawy

Jak narazie wszystko jest dość zrozumiałe. Powoli ujawnia się również pewna prawidłowość związana ze szwedzką gramatyką. Skoro odmiana czasownika przez osoby praktycznie nie istnieje, zawsze musimy dodać zaimek osobowy (jag, du…) aby uściślić o co chodzi w naszym pytaniu, lub w naszej odpowiedzi. Jest to bardzo istotne również w bardziej złożonych zdaniach. Wróćmy jednak do naszych podstawowych pytań. Naszego rozmówcę warto zapytać jak się ma. Można to zrobić na kilka sposobów, oto dwie możliwości:

Hur mår du?

Hur är läget?

Celem obu pytań jest uzyskanie tej samej informacji – chcemy się dowiedzieć, czy naszemu rozmówcy jest aktualnie dobrze, czy źle. Pierwsze pytanie oznacza dosłownie Jak się czujesz? i swoją budową mocno przypomina pytania, które poznaliśmy już wcześniej. Drugie pytanie można przetłumaczyć jako coś w rodzaju Jak sytuacja? W zdecydowanej większości przypadków oczekiwaną odpowiedzią jest to, że mamy się dobrze i – inaczej niż w naszej kulturze – niekoniecznie wskazane jest dzielenie się na tym etapie rozmowy swoimi problemami i zmartwieniami. Odpowiedzi, jak wiadomo, może być tutaj wiele, popularną opcją jest w każdym razie: Bara bra, tack!, co dosłownie oznacza Tylko dobrze, dziękuję! Nawet jeśli preferowane są odpowiedzi pozytywne, to mamy oczywiście prawo wyrazić gorszy nastrój, np. słowami Så där… czyli tak sobie.

Określony szyk zdania – czy to istotne?

Po raz kolejny ukazuje nam się zupełnie przypadkiem pewien schemat, który jest istotny dla całego języka szwedzkiego, i który znów jest powiązany z faktem, że odmiana szwedzkich czasowników jest tak uboga. Aby nasze wypowiedzi były zrozumiałe i jednoznaczne istotne jest zachowanie odpowiedniej kolejności wyrazów, czyli prawidłowego szyku zdania. W odróżnieniu od języka polskiego, gdzie wieloma elementami zdania możemy mniej lub bardziej swobodnie manewrować, w języku szwedzkim wszystko ma ściśle określone miejsce.

Często mówi się, że Szwed, wypowiadając się w ojczystym języku, wkłada swoje słowa w odpowiednie miejsca w schemacie, tak jakby miał w głowie szuflady, do każdej z których pasuje tylko jeden element zdania. Może brzmi to dość surowo, w praktyce jednak nieraz okazuje się pomocne, nawet jeśli oczywiście trzeba się do takiego stanu rzeczy przyzwyczaić. Szczegółowemu wyglądowi schematu zdania trzeba by poświęcić dużo miejsca, na początek warto jednak zapamiętać, że zwykle w prostych zdaniach twierdzących oraz w pytaniach zaczynających się od słówka pytającego (jak vad, varifrån, hur…) czasownik stawiamy na drugim miejscu – i tylko tam!

Podstawowe zwroty w języku szwedzkim

Nauka podstawowych zwrotów to zawsze dobry początek

Na koniec mamy czas na pytanie, od którego nasza pogawędka najprawdopodobniej powinna się była zacząć:
Talar du svenska? – Czy mówisz po szwedzku?

Jak widzimy tutaj czasownik zajął pierwsze miejsce w zdaniu – jest to bowiem pytanie bez słówka pytającego i aby nasz rozmówca miał świadomość, że nie stwierdzamy faktu tylko chcemy go o coś zapytać, musimy użyć takiej właśnie kolejności wyrazów. Na pytanie to możemy oczywiście odpowiedzieć Nej, jag talar inte svenska  – Nie, nie mówię po szwedzku. Jeśli jednak zdecydujemy się powiedzieć Ja, jag talar (lite) svenska – Tak, mówię (trochę) po szwedzku, to możemy w praktyce wykorzystać całą wiedzę, którą zdobyliśmy powyżej.

Miłej zabawy! I pamiętaj, że to nie jedyny artykuł w temacie języka szwedzkiego na naszym językowym blogu. Obserwuj nasz dział szwedzki tutaj, bo będzie się działo.

Autor: Agnieszka Bień