Do napisania tego artykułu skłoniła mnie niedawna dyskusja w jednej z grup tłumaczeniowych o przykładach niewłaściwej wymowy popularnych słów i zwrotów obcojęzycznych. Dominowały w niej utyskiwania na korporacyjną angielszczyznę, ale znalazło się też kilka włoskich słówek. Wśród nich popularna i niewątpliwie smaczna bruschetta, czyli włoska grzanka z czosnkiem, pomidorami i oliwą. Sama często spotykałam się z jej błędną pisownią i wymową w polskich restauracjach, gdzie kelner proponował mi przekąskę o nazwie „bruszetta”, w kawiarniach zaś niejednokrotnie mogłam uraczyć się latte „macziato” ze smakowitą pianką. Zdarzało mi się również usłyszeć, jak goście restauracyjni zamawiają „gniokki” (gnocchi). Pora zrobić porządek z tym kulinarnym chaosem i poświęcić trochę uwagi wymowie włoskich wyrazów.

Polacy mają łatwo

Zacznijmy od tego, że wymowa włoskich wyrazów nie powinna nastręczać nam Polakom większych trudności, musimy tylko pamiętać o kilku prostych zasadach. We włoskim alfabecie występują tylko dwie litery odmienne od naszego: są to q i v. Litera q prawie zawsze występuje w parze z literą u, tworząc zbitkę qu, czytaną jako „ku” – jak w wyrazie quasi [kuasi]. Natomiast v odpowiada polskiemu w – oznacza to, że włoski wyraz veranda i polski weranda wymawia się tak samo.

Eppi hours

Literka h we włoskim występuje, z reguły na początku wyrazów, ale jest niema. Co więcej, Włosi konsekwentnie odmawiają wymawiania jej, nawet w zapożyczeniach z języka angielskiego, których w ich języku jest całkiem sporo. Tak więc popularne happy hours po włosku to „eppi hours”, a Halloween to „alowin”.

Zgodnie powyższą zasadą włoskie wyrazy zawierające h czytamy tak, jak gdyby h wcale tam nie było:
ha – [a]
hanno – [anno]
hotel [otek]
oh! – [o]

Małe wuwuwu

Litery j, k, w, x oraz y spotykamy jedynie w wyrazach pochodzenia obcego i w nazwach własnych:

jazz
Kappa (marka odzieżowa)
taxi
whisky
yogurt

Occhio! O ile w w wyrazie „whisky” przeczytamy jako [u], to już np. adres strony internetowej rozpoczynający się od „www” Włoch przeczyta jako [www] – czyli po prostu wuwuwu.

Una rosa rossa

Włoskie spółgłoski wymawiamy zasadniczo tak samo jak polskie, ale musimy uważać na niektóre zbitki.

Kiedy obok siebie stoją dwie spółgłoski, należy wymawiać je dłużej. Jeśli tego nie zrobimy, możemy nawet zmienić znaczenie słowa, i tym samym powiedzieć coś zupełnie innego, niż zamierzaliśmy!

I tak np. una porta rossa [rossa] to czerwone drzwi, ale una porta rosa [roza] to drzwi różowe. Sam wyraz rosa [roza] oznacza też różę.

Przy okazji uwaga na spółgłoskę s, która bywa dźwięczna i wymawiana jak [z], jak w wyrazie rosa [roza], jak również bezdźwięczna, jak w wyrazie sale [sale]. S jest dźwięczne, jeśli stoi pomiędzy dwoma samogłoskami oraz przed spółgłoskami b, d, g, l, m, n, r, v. W pozostałych przypadkach będzie bezdźwięczne. Dwa s obok siebie, np. rosso, zawsze wymawiamy bezdźwięcznie.

Inne przykłady to: pala (szufla) vs. palla (piłka), capello (włos) i cappello (kapelusz) czy pena (kara) i penna (długopis).

Czego szukasz, bocianie?

Wymowa niektórych spółgłosek zmienia się, w zależności od „towarzystwa”, w jakim akurat przebywają. Spółgłoskę c wymawia się na aż trzy różne sposoby:

– kiedy stoi przed każdą inną literą oprócz e oraz i, wymawiamy ją jak polskie [k]: campo [kampo], parco [parko]
– gdy natomiast stoi przed i oraz e, wymawiamy ją jak [ʧ]: zbitka ci to [ʧi] – cima [ʧima], a zbitka ce to [ʧe] – cenno [ʧenno]
c stojące w towarzystwie spółgłoski h, czyli ch staje się [k], mimo tego, że za nimi pojawiają się i oraz e – chi [ki], che [ke], bruschetta [brusketta], macchiato [makkiato] !!!Tak więc w zdaniu: Che cosa cerchi, cigno? (Czego szukasz, bocianie?), usłyszymy spółgłoskę c we wszystkich odsłonach: [ke koza ʧerki, ʧiɲo]. A jak poprawnie wymówić gnocchi i nazwę słynnego sportowego wozu Lamborghini? O tym w następnej części, poświęconej m.in. spółgłosce g. A presto!

 

Marta Borkowska