Skandynawski minimalizm kojarzyć się nam może przede wszystkim z wystrojem wnętrz czy projektowaniem mebli. Pewnego rodzaju minimalizmem można by jednak nazwać pewien element gramatyki języka szwedzkiego, a mianowicie końcówkę -s w zestawieniu z różnymi czasownikami.

Na samą końcówkę -s natrafić można oczywiście również w połączeniu z rzeczownikami kiedy chcemy użyć dopełniacza (np. barnets dröm – marzenie dziecka), podobnie jak w innych językach germańskich,
chociażby w angielskim (the child’s dream) nie o to -s chodzi jednak w dzisiejszym wpisie. Dziś naszą uwagę kierujemy bowiem w stronę -s, które można odnaleźć w połączeniu z różnymi czasownikami.

Tym, co czyni akurat to -s tak wyjątkowym jest nie tylko fakt, że nie jest ono aż tak powszechne (pojawia się co prawda również w innych językach północnogermańskich, w żadnym z nich jednak nie aż na taką skalę jak
w języku szwedzkim), lecz również niezwykła wszechstronność tej jednej prostej końcówki, może ona bowiem modyfikować znaczenia słów na wiele różnych sposobów – od wyrażania strony biernej przez zwrotność i wzajemność, po wyrażanie stałej cechy jakiejś rzeczy lub istoty. Warto zatem przypatrzeć się najróżniejszym zastosowaniom końcówki -s przy szwedzkich czasownikach, by móc jak najlepiej rozszyfrować jej znaczenie i samemu poprawnie jej używać.

Jedna litera, wiele funkcji

Pierwszym i mocno rozpowszechnionym w języku szwedzkim zastosowaniem końcówki -s jest jej funkcja jako elementu koniecznego do zmiany strony czasownika na bierną. Tym sposobem bardzo łatwo możemy zmienić zdanie Picasso målade tavlan (Picasso namalował obraz) na Tavlan målades av Picasso (Obraz został namalowany przez Picasso). Forma ta często pojawia się w zdaniach, gdzie wykonawca czynności nie jest sprecyzowany, np. Tavlan målades på 1900-talet (Obraz został namalowany w XX w.).

Warto zwrócić uwagę na to, że końcówkę -s dodać można do czasownika w różnych czasach gramatycznych, a więc zarówno w czasie przeszłym preteritum, jak w przykładach powyżej, jak i w czasie teraźniejszym, np. Tavlan målas av fem personer (Obraz jest malowany przez pięć osób), czy też w czasie perfekt, np. Tavlan har målats på 2 timmar (Obraz został namalowany w 2 godziny), a nawet w odniesieniu do przyszłości, np.
Tavlan ska målas i augusti (Obraz ma zostać namalowany w sierpniu). Znacznie krócej niż po polsku.

Po drugie, niektóre czasowniki w połączeniu z końcówką -s mogą uzyskać znaczenie zwrotne, takie jakie zwykle wyrażane jest przez czasowniki w połączeniu z zaimkiem zwrotnym, np. Vädret har förändrat sig =
Vädret har förändrats
(Pogoda się zmieniła). Jeszcze częściej spotkać można się z czasownikami z końcówką -s wyrażającą wzajemność, np. Flickorna möttes igår (Dziewczynki spotkały się wczoraj) czy słynne szwedzkie Vi ses! i Vi hörs! (dosł. Widzimy się!, Słyszymy się!, czyli Do zobaczenia/Do usłyszenia).

I tutaj stosować możemy najróżniejsze czasy gramatyczne. Czasami dodanie końcówki -s może sugerować jeszcze inne znaczenie – a mianowicie stałą cechę pewnej rzeczy lub istoty. Tym sposobem mówiąc Hunden bits (Pies gryzie) możemy dać komuś do zrozumienia, że dany pies ma ogólną tendencję do gryzienia, tak jak w zdaniu Farbror Gunnar luras (Wujek Gunnar oszukuje) odnosić się możemy do pewnego stałego zachowania wujka.

Być albo nie być

Wreszcie należy pamiętać również i o tym, że w języku szwedzkim istnieją też czasowniki, które albo występują jedynie w formie z końcówką -s, albo też ich forma bez -s ma zupełnie inne znaczenie, a zależności między tymi dwiema formami nie da się uzasadnić żadną z wyżej wymienionych funkcji -s. Do tej grupy zaliczyć można wiele dość podstawowych czasowników, takich jak andas (oddychać), finnas (znajdować się), hoppas (mieć nadzieję), lyckas (udawać się, robić coś z powodzeniem), låtsas (udawać), minnas (pamiętać), skämmas (wstydzić się), synas (być widocznym), trivas (czuć się dobrze) czy umgås (obcować, spędzać z kimś czas). Ważne jest to, by nie zapomnieć o końcowym -s – czyniąc to możemy albo uzyskać słowo, które nie istnieje (nie ma np. czasownika ‘anda’, który mógłby być alternatywą dla andas), albo uzyskać słowo, które istnieje, ale znaczy coś zupełnie innego, np. Jag hoppas du trivs på jobbet oznacza tyle co “Mam nadzieję, że dobrze się czujesz w pracy”, zamieniając hoppas na hoppar otrzymalibyśmy już jednak mało sensowne zdanie “Skaczę, że dobrze się czujesz w pracy”.

Ta ogromna ilość znaczeń, jaką niesie ze sobą jedna końcówka dodawana do czasownika z jednej strony może być błogosławieństwem – wystarczy bowiem nauczyć się jednej formy i wiele funkcji gramatycznych możemy mieć “z głowy”. Zarazem jednak ta sama cecha końcówki -s może stać się utrapieniem, kiedy chcemy pewnie określić dokładne jej znaczenie w niektórych przypadkach.

Długo można w końcu zastanawiać się nad tym, czy słysząc w metrze Dörrarna stängs dowiadujemy się, że drzwi są zamykane czy może jednak, że drzwi zamykają się same z siebie, a może, że mają tendencję do zamykania się?