Ucząc się języka, często musimy opowiedzieć coś o sobie. Ale co zrobić kiedy zorientujemy się, że opowiedzieliśmy o sobie już wszystko? Sensowną strategią może okazać się zwrot w stronę historii o naszej rodzinie, która w kwestii osobliwych opowieści może okazać się studnią bez dna. Oto rodzina po szwedzku, a więc szwedzkie słownictwo, które może się przydać w tej sytuacji.

Tradycyjny model rodziny – rodzice i dzieci

Na dobry początek załóżmy mało skomplikowany scenariusz, w którym nasze opowieści tyczą się tzw. kärnfamiljen, a więc rodziny nuklearnej, tudzież tradycyjnego modelu rodziny. W takim wariancie przydadzą nam się rodzice (föräldrar, en förälder) oraz ich – wspólne – dzieci (barn, ett barn). 

W języku bardziej formalnym znajdziemy słowo mor, odpowiadające polskiemu matka. Z matkami w języku szwedzkim wiążą się pewne osobliwości gramatyczne – dzisiejsze mor to pochodna dawnego moder, czego śladami są zarówno forma określona rzeczownika mor – modern, jak i liczba mnoga – mödrar. Oczywiście w powszechnym użyciu znajdziemy również słowo mamma (w formie określonej mamman, w liczbie mnogiej mammor). 

Bardzo podobnie mają się sprawy w przypadku określeń ojca – far (w formie określonej fadern, w liczbie mnogiej – fäder). Zdrobniale tata to po szwedzku pappa (pappan, pappor). Potoczne lub ironicznie nacechowane są zaś określenia morsa(morsan) oraz farsa (farsan) odpowiednio dla matki i ojca. Słowo syn brzmi po szwedzku son (sonen, söner), natomiast na córkę można powiedzieć dotter (dottern, döttrar). 

Rodzina po szwedzku – Przedstaw rodzeństwo

Skoro o rodzicach i dzieciach wiemy już wszystko, możemy spokojnie przejść do kwestii rodzeństwa (ett syskon). Siostra to po szwedzku syster (systern, systrar), na brata zaś powiemy bror (gramatycznie słowo to zachowuje się podobnie jak określenia matki i ojca z formami brodernbröder). Jeżeli mamy do czynienia z bliźniętami, możemy użyć wyrażenia tvillingar, które to z kolei możemy uściślić do tvillingbror tudzież tvillingsyster. I znów analogicznie jak to miało miejsce w przypadku rodziców, również na brata i siostrę zastosować można potoczne określenia brorsa (brorsan) syrra (syrran). Jedynak to zaś ensambarn.

Ważni członkowie rodziny, o których nie możesz zapomnieć

Wyposażeni w wiedzę na temat rodziców i rodzeństwa możemy teraz skupić naszą uwagę na dalszych członkach rodziny (albo rodu, släkt). Babcia i dziadek. I tutaj pewna istotna kwestia: jak wiadomo babcia jest albo mamą mamy, albo mamą taty. Ta informacja jest bardzo wyraźnie zaznaczona w szwedzkich wyrazach określających te członkinie rodziny. Babcia od strony mamy nazywa się bowiem mormor, od strony taty zaś – farmor. Decydujące znaczenie ma tu więc ostatni człon tego słowa. To on przesądza o tym, że niezależnie od tego co znajdziemy na początku wyrazu, w ostateczności mamy do czynienia z czyjąś matką. Tak samo przedstawia się sytuacja w przypadku dziadków. Ojciec matki to morfar, ojciec ojca natomiast – farfar. Kolejne pokolenie wstecz trafimy na morfars mor czy farmors far… I tak w nieskończoność.

Ta logika działa ponadto w obie strony. Wnuk lub wnuczka to zatem barnbarn, a więc dziecko dziecka. Ale to jeszcze nie wszystko – podobny sposób myślenia odnajdziemy również w odniesieniu do cioci i wujka, tudzież stryja i stryjenki. Siostra mamy to wedle tej logiki moster, brat mamy natomiast – morbror. Siostra taty to faster, a brat taty – farbror.

Dalsza, ale równie kochająca rodzina po szwedzku

Kolejna część określeń krewnych (släktingar) może brzmieć dla polskiego ucha znajomo. Kuzyn to po prostu kusin, na szwagra powiemy po szwedzku svåger, na szwagierkę natomiast svägerska. Mniej znajomo, ale za to przynajmniej dość jednolicie brzmią określenia teściów i synowych oraz zięciów. Teść to svärfar, teściowa – svärmor, zięć – svärson, a synowa – co nie będzie zaskoczeniem –  svärdotter. 

Tym sposobem doszliśmy do dość istotnego punktu dotyczącego rodzinnych relacji. Rodzice mogą być małżeństwem (äktenskap, ett gift par). Wtedy na męża powiemy man albo make, na żonę zaś fru, maka, bądź też hustru. Nie zawsze jednak mamy do czynienia z małżeństwem. Równie dobrze rodzice mogą być bowiem partnerami zamieszkującymi pod jednym dachem bez sformalizowanego związku (sambor). Ponadto często spotkać się można z samotnymi rodzicami (ensamstående mamma/pappa).

Rodziny patchworkowe

Powszechnie w społeczeństwie dzisiejszej Szwecji pojawiają się wreszcie także rodziny patchworkowe (ombildad familj, styvfamilj, bonusfamilj), a wraz z nimi cała gama ciekawych określeń na niejednokrotnie dość zawiłe relacje rodzinne. Z jednej strony przedrostek styv- nada się do opisu najróżniejszych członków takiej familii (styvmor, styvson, styvsyskon…), z drugiej zaś ma on jednak konkurencję w postaci alternatywnych określeń jak np. bonusmamma/pappa/barn czy plastmamma/pappa – to ostatnie oznaczające dosłownie plastikowych rodziców i nie odnoszące się z reguły do dzieci. Wreszcie na rodzeństwo, z którym mamy jednego wspólnego rodzica powiemy halvsyskon (i odpowiednio halvbror, halvsyster), zaś dziecko urodzone dużo później niż jego rodzeństwo można też nazwać sladdbarn (sladd to dosłownie przewód). 

Nic tylko opowiadać!

Autor: Agnieszka Bień