Kawa jest elementem życia wielu z nas i raczej żaden fan tego napoju nie czuje się z tego powodu odmieńcem. Podobnie zwyczaj picia kawy jest rozpowszechniony w wielu krajach. Kojarzą nam się z nim Włochy, słynne kawiarnie znaleźć można w Austrii, a z bycia kawoszami słyną nawet
Niemcy. Z tego punktu widzenia popularność picia kawy w Szwecji nie powinna wzbudzać sensacji. A jednak szwedzka fika, bo takim mianem określa się tamtejszą przerwę na kawę, to znacznie więcej niż tylko picie kawy. To cały zwyczaj z wieloma dodatkowymi elementami, których
nie powinno zabraknąć.

Szwedzka fika – przekąski i kawa

Sztuka szwedzkiej przerwy na kawę – Szwedzka fika

W przypadku fiki kawa jest tak naprawdę tylko pretekstem do spotkania z drugim człowiekiem. Albo z całą grupą ludzi. Ta przerwa na kawę nie jest tylko domeną czasu wolnego. Odnaleźć ją można w planie dnia w wielu miejscach pracy, czy w przypadku zorganizowanych aktywności, od kursów i klubów po kościoły.

W klasycznym rozumieniu szwedzka fika składa się z kawy oraz z przekąsek. Tradycyjna etykieta sugeruje nawet, że w kwestii przekąsek konieczne jest przygotowanie sju sorters kakor – siedmiu rodzajów ciasteczek. Obecnie nie obowiązuje już rygor dotyczący ilości przekąsek, ani nawet tego jakie to
przekąski. Niemniej prawdopodobnie najpopularniejszym dodatkiem do kawy są w Szwecji bułeczki cynamonowe (kanelbullar), sockerkaka (ciasto przypominające babkę), prinsesstårta (dosł. tort księżniczki, rodzaj tortu, zwykle w kolorze zielonym), dammsugare (dosł. odkurzacz, ciastko marcepanowe w czekoladzie) czy chokladbollar, czyli kakaowe kulki z płatkami owsianymi i wiórkami kokosowymi. W ostatki (fettisdagen) koniecznie trzeba zaś spożyć ciastko z bułki pszennej z masą migdałową i bitą śmietaną, które nosi nazwę semla. Jeśli nie lubimy słodyczy, równie dobrze naszą przekąską w czasie fiki mogą być zwyczajne kanapki (smörgåsar). O fice tak naprawdę spokojnie może być mowa również wtedy, gdy nie pijemy kawy. Centralnym elementem tego zwyczaju jest bowiem zrobienie sobie przerwy, zrelaksowanie się na chwilę, najlepiej razem z innymi. 

Przyjemny rytuał na ustach wszystkich Szwedów


Ciekawym aspektem fiki jest pochodzenie jej nazwy. Na dobrą sprawę przerwa na kawę mogłaby przecież nazywać się po prostu… przerwą na kawę, czyli kafferep. Tak jednak nie jest, chociaż w istocie, fika ma u swoich podstaw słowo kawa. Dokładne pochodzenie nazwy tego zwyczaju nie jest
całkiem jasne, najbardziej rozpowszechniona teoria głosi jednak, że wszystko zaczęło się od używanego dawniej dialektalnego określenia kawy, kaffi (dziś w standardowym szwedzkim kawa to kaffe), w którym zamieniono miejscami sylaby w ramach slangu lub zabawy językowej i tak
narodziła się fika – pierwotnie niewinna przerwa na kawę, która z czasem zmieniła się w ogólnonarodowy fenomen znany również poza samą Szwecją. Za moment powstania słowa fika w jego kawowym znaczeniu uznaje się rok 1910.
Podobnie jak w szwedzkim społeczeństwie, tak i w języku szwedzkim fika zostawiła pokaźny ślad. Wyraz ten jest w użyciu nie tylko jako rzeczownik (en fika lub ett fika, słownik podaje oba warianty za poprawne), lecz również jako czasownik oznaczający właśnie robienie tej przerwy na kawę (w czasie teraźniejszym czasownik ten brzmi fikar). Przekąski spożywane w czasie fiki mogą nosić miano fikabröd (dosł. chleb do fiki). Wreszcie nawet na kawiarnię, zwłaszcza mniej wyrafinowaną potocznie można powiedzieć ett fik.


A zatem choć obecnie można śmiało powiedzieć, że szwedzka fika jest na ustach wszystkich obywateli (i wielu ludzi poza Szwecją), początkowo niewiele wskazywało na taki obrót sprawy. Z drugiej jednak strony trudno się mu dziwić, w końcu obyczaj ten jest po prostu bardzo przyjemny.

ett fik – kawiarnia

Słowniczek


en/ett fika – szwedzki zwyczaj robienia przerwy na kawę

ett fikabröd – przekąski do fiki
fika (fikar, fikade, fikat) – robić przerwę na kawę
ett fik, ett kaffé – kawiarnia
en kaka – ciasto lub ciastko

ett kaffe – kawa
en smörgås – kanapka
ett smörgåsbord – szwedzki stół
ett kafferep – przerwa na kawę

umgås (umgås, umgicks, umgåtts) – spotykać się/utrzymywać kontakty towarzyskie

Widziałeś nasz cały dział języka szwedzkiego? Jeśli nie, to koniecznie nadrób zaległości. Wszystkie treści znajdziesz tutaj.

Autor: Agnieszka Bień