Portugalczycy nie lubią utrudniać sobie życia, więc nie tworzą na każdą okoliczność nowego czasu (żaden przytyk do Brytyjczyków, choć oni mają jednak czasów o wiele, wiele więcej…) Zamiast tego posiłkują się wyrażeniami czasownikowymi, które są prostsze w tworzeniu i dotyczą konkretnego użycia w czasie i kontekście. Przedstawię cztery takie bardzo przydatne wyrażenia.

Estar a fazer

‘Estar a fazer’, czyli robić coś teraz. W języku portugalskim nie ma czasu ciągłego, jak np. w angielskim present continuous, zamiast tego jest właśnie to wyrażenie.

Tworzenie

Połączenie odmienionego czasownika ‘estar’, czyli ‘być’, w czasie teraźniejszym prostym, oraz bezokolicznika daje konstrukcję ciągłą:

Eu estou [eu sztou]a trabalhar [a trabaljar] – pracować 
Tu estás [tu sztasz]a ler o jornal [a ler o żurnal] – czytać gazetę 
Você/ele/ela está [wose, ele, ela szta]a comer [a comer] – jeść 
Nós estamos [nosz sztamosz]a falar [a falar] – mówić 
Vocês/eles/elas estão [wosesz, eles, elasz sztao]a estudar [a sztudar] – uczyć się

Użycie

‘Estar a fazer’ użyjesz ilekroć będziesz chciał zaznaczyć, że jakaś czynność trwa długo w czasie teraźniejszym, a konkretnie w tym momencie. Przykładowo:

  • A Ana está a tomar duche e não pode atender o telefone. [A Ana szta a tomar dusz i nao pode atender u telefone] – Ana bierze prysznic i nie może odebrać telefonu.

Porównaj dwa wyrażenia: w czasie teraźniejszym prostym oraz w wyrażeniu czasownikowym ciągłym:

  • Ele estou a estudar português agora. [Ele sztou a sztudar portugesz agora] – Ona teraz uczy się portugalskiego.
  • Ele estuda português. [Ele sztuda portugesz] – Ona uczy się portugalskiego (w znaczenie ogólnym, np. chodzi na kurs co tydzień)

Vou fazer

Wyrażenie odnoszące się do bliskiej przyszłości. Odpowiednik angielskiego ‘going to’, po polsku można by powiedzieć ‘mieć zamiar’ czy ‘mieć w planach’.

Tworzenie

Eu vou [eu wou]pôr a mesa [por a meza] – nakryć do stołu.
Tu vais [tu waisz]arrumar a casa [arumar a kaza] – posprzątać dom.
Você/ele/ela vai [wose, ele, ela wai]jogar o ténis [żogar u tenisz] – grać w tenisa.
Nós vamos [nosz wamosz]ver o filme [wer u filme] – oglądać film.
Vocês/eles/elas vão [wosesz, eles, elasz wao]convidar os amigos [konwidar us amigusz] – zaprosić przyjaciół.

Użycie

W odniesieniu do przyszłości bliskiej – ten dzień, tydzień, miesiąc, w kontekście spraw raczej dobrze zaplanowanych i prawie pewnych, że się wydarzą, wykluczając oczywiście przypadki losowe. Kupiłeś bilet na koncert, to powiesz, że na niego idziesz, czyli np.:

  • Vou ver o meu grupo favorito em concerto neste sábado. [wou fazer o meu grupu faworitu ejm konsertu neszte sabadu] – Zobaczę/mam w planach zobaczyć moją ulubioną grupę na koncercie tej soboty.

Acabei de fazer

To po portugalsku tzw. passado recente. Rzecz, która nie ma zbytnio odpowiednika w polskim, ani nawet w angielskim – choć na upartego można by podciągnąć pod to częściowo present perfect w znaczeniu, że ktoś coś właśnie zrobił i jest tego efekt obecnie.

Tworzenie

To wyrażenie używane w czasie przeszłym, zatem potrzebny jest czasownik ‘acabar’, czyli kończyć, odmieniony w czasie pretérito perfeito simples, przeszłym prostym oraz ‘de’ i bezokolicznik.

Eu acabei [eu akabei]de sair [de sair] – wychodzić.
Tu acabaste [tu akabaszte]de chegar [de szegar] – przychodzić.
Você/ele/ela acabou  [wose, ele, ela akabou]de vir [de wir] – przybywać.
Nós acabámos [nosz akabamusz]de beber [de beber] – pić.
Vocês/eles/elas acabaram [wosesz, eles, elas akabaram]de partir [de partir] – wyjeżdzać.

Użycie

Wyrażenie w przeszłości oznaczające, że właśnie coś się wydarzyło, np.:

  • – O Pedro já saiu? – Sim, já acabou de sair. [u pedru ża saju? Sim, ża akabou de sair] – Pedro już wyszedł? – Tak, właśnie wyszedł.
  • Ela está muito cansado porque acabou de chegar de viagem. [ela szta mujtu kansadu porke akabou de szegar de wiażem] – Ona jest bardzo zmęczona, bo właśnie wróciła z podroży.

Costumar fazer

Wyrażenie oznaczające dosłownie ‘mieć w zwyczaju coś robić’ i odnoszące się do przeszłości. Jeśli znacie angielski, to jest to takie ‘used to do’.

Tworzenie

Czasownik costumar, czyli ‘mieć w zwyczaju’ odmieniony w czasie przeszłym imperfeito oraz bezokolicznik.

Eu costumava [eu kosztumawa]andar de carro [andar de karru] – dojeżdzać autem.
Tu costumavas [tu kosztumawasz]ficar em casa [fikar em kasa] – zostawać w domu.
Você/ele/ela costumava [wose, ele, ela kosztumawa]viajar [wjażar] – podróżować.
Nós costumávamos [nosz kosztumawamusz]usar óculos [uzar okulus] – używać okularów.
Vocês/eles/elas costumavam [wosesz, eles, elas kosztumawam]viver em Lisboa [wiwer ejm liszboa] – mieszkać w Lizbonie.

Użycie

Tego wyrażenia używa się tylko w odniesieniu do przeszłości. Jeśli kiedyś coś robiło się regularnie, a obecnie już nie ma się tego w zwyczaju lub ogólnie coś było częstym zjawiskiem, a już ustało, np.:

  • Naquele tempo costumava haver pouco trãnsito. [nakele tempu kosztumava awer połku tranzitu] – W tamtym czasie był zazwyczaj mały ruch.
  • Eu costumava andar de bicicleta quando morava na aldeia. [eu kosztumawa andar de bisikleta kłandu morawa na aldeja] – Miałam w zwyczaju jeździć na rowerze, kiedy mieszkałam na wsi.

Wystarczy tej gramatyki, na koniec mam dla was ciekawy idiom:

Lágrimas de crocodilo [lagrimasz de krokodilu], czyli dosłownie krokodyle łzy. Fałszywe łzy, ronione przez hipokrytę, wyrażenie nieszczerego żalu.

Autor: Urszula Poszumska