Przymiotnik w języku portugalskim jest odmienny przez osoby i rodzaje. Pod tym względem musi się zgadzać z rzeczownikiem, koło którego stoi. Na początku nauki dopasowywanie przymiotników pod względem rodzaju i liczby do rzeczownika, którego określają, może sprawiać pewien problem. Dodatkowym wyzwaniem jest fakt, że przymiotnik nie zawsze stoi w zdaniu w tym samym miejscu względem rzeczownika, bo zdarzają się wyjątki. Spróbuję to wszystko prosto opisać w tym wpisie. 

Zgodność z rzeczownikiem

Przymiotniki zgadzają się rzeczownikiem pod względem rodzaju i liczby. Jeśli dany przymiotnik opisuje dwa lub więcej rzeczowników o różnym rodzaju, to wtedy występuje w formie mnogiej i rodzaju męskim. Kilka przykładów na zgodność tych dwóch części zdania:

  • o carro vermelho [wymowa: u karru wermelju] – czerwony samochód,
  • as raparigas lindas [as raparigas lindasz] – ładne dziewczęta,
  • O senhor é rico [u senjor e riku] – Pan jest bogaty.
  • As casas são antigas [asz kasasz są antigasz] – domy są stare.

Jak widać, nieważne czy przymiotnik stoi zaraz obok rzeczownika, czy jest z nim w jednym zdaniu, ale wiadomo, że właśnie jego opisuje – zawsze musi być dopasowany do rzeczownika.

Rodzaj przymiotnika

Tworzenie rodzaju żeńskiego przymiotnika odbywa się zasadniczo poprzez zamianę końcówki -o w rodzaju męskim na -a w rodzaju żeńskim. Jest zatem:

  • o quadro redondo [u kładru redondu] – okrągły obraz, ale
  • a mesa redonda [a meza redonda] – okrągły stół.

Przymiotnik ‘redondo’ ma wersję żeńską ‘redonda’. 

Jeśli przymiotnik kończy się na -e albo na spółgłoskę, to ma identyczny rodzaj męski oraz żeński, jak w:

  • o livro interessante [u liwru interessante] – interesująca książka
  • a música interessante [a musika interessante] – interesująca muzyka
  • o rapaz feliz [u rapasz felisz] – szczęśliwy chłopak
  • a rapariga feliz [ a rapariga felisz] – szczęśliwa dziewczyna.

Wyjątkami są narodowości, przykładowo:

  • o senhor espanhol [u senjor szpanjol] – hiszpański pan
  • a senhora espanhola [a senjora szpanjola] – hiszpańska pani.

Inne zmiany zachodzące na linii rodzajów w rzeczowników obejmują:

  • -or w męskim rodzaju zamieniające się na -ora w żeńskim: sofredor/sofredora [sofredor/sofredora] – cierpiący/cierpiąca.
  • -u w męskim rodzaju zamieniające się na -ua w żeńskim: nu/nua [nu/nua] – nagi/naga.
  • -eu w męskim rodzaju zamieniające się na -eia w żeńskim: europeu/europeia [europeu/europeja] – europejski/europejska.
  • -ão w męskim rodzaju zamieniające się na -ã w żeńskim: cristão/cristã [krisztao/kriszta] – chrześcijański/chrześcijańska.

Liczba mnoga przymiotnika

Liczba mnoga przymiotnika jest tworzona dokładnie tak, jak liczba mnoga rzeczownika. Odsyłam was po reguły do wpisu o rzeczowniku. Przykłady przymiotników i rzeczowników uzgodnionych w liczbie mnogiej:

  • os meninos simpáticos [usz meninus simpatikusz] – sympatyczni chłopcy,
  • as noites felizes [as noitesz felizes] – szczęśliwe noce,
  • as aventuras incríveis [asz awenturasz inkriweisz] – niesamowite przygody.

Pozycja w stosunku do rzeczownika

Jak już pewnie zauważyliście przymiotnik zasadniczo stoi po rzeczowniku w zdaniu, jeśli bezpośrednio go określa i nie ma między nimi czasownika. To na początku utrudnia naukę, bo jest dokładnie na odwrót niż w języku polskim. Jakby problemów było mało, to są od tej reguły wyjątki…Niektóre przymiotniki mogą stać i przed i za rzeczownikiem, a pozycja nie ma wpływu na ich znaczenie. Częściej umieszcza się je przed, ale obie pozycje są poprawne. Te przymiotniki to:

  • bom [bom] – dobry, mau [mau] – zły, lindo [lindu] – ładny, pequeno [pekenu] – mały, velho [welju] – stary, único [uniku] – jedyny, próximo [prosimu] – następny, ultimo [ultimu] – ostatni.

Są też przymiotniki, które mogą stać zarówno przed, jak i po rzeczowniku, ale pozycja wpływa na ich znaczenie. Należą do nich:

  • pobre [pobre] – biedny/biedna, gdy stoi za rzeczownikiem albo żałosny/żałosna, gdy występuje po. A senhora pobre/ a pobre senhora [a senjora pobre/a pobre senjora] – biedna kobieta/żałosna kobieta.
  • grande [grande] – weilkie/wielka za rzeczownikiem, ale wspaniały/wspaniała, gdy znajduje się przed rzeczownikiem. Um grande plano/ a casa grande [um grande planu/a kaza gradne] – wspaniały plan/wielki dom.
  • vários [wariusz] – różne/różny, jeśli stoi za rzeczownikiem, ale kilka, gdy występuje przed rzeczownikiem. As várias pessoas/as pessoas várias [asz warjasz pesoasz/asz pesoasz warjasz] – kilka osób/różne osoby,
  • Mesmo [meszmu] – samodzielnie, jeśli stoi za rzeczownikiem, ale ten sam/sama, jeśli stoi przed rzeczownikiem. A Ana mesma/uma mesma coisa [a ana meszma/uma meszma kojsa] – Ana samodzielnie/ta sama rzecz.

Wystarczy tej gramatyki, na koniec mam dla was ciekawy idiom:

À noite todos os gatos são pardos [a nojte todusz usz gatusz są pardusz] – dosłownie: nocą wszystkie koty są ciemne. Używany by określić, że nocą wszystko wydaje się być takie samo i wyglądać tak samo. Metaforycznie też w znaczeniu, że niewielkie różnice w tłumie nie mają znaczenia.

Autor: Urszula Poszumska