Można powiedzieć, że Polacy dzielą się na dwa pokolenia ze względu na naukę języka w szkole. Pierwsi to Ci, dla których wiodących językiem obcym był lub jest angielski. Drudzy zaś przez wiele szkolnych lat zgłębiali tajniki rosyjskiego. 

Ja, my, wy, oni – Zwroty formalne i nieformalne po rosyjsku

Każdy z was na pewno wiele razy słyszał, jak ludzie, mówiąc po rosyjsku zwracają się do innej siebie na «wy». Można by pomyśleć o co chodzi? Dlaczego mówią do mnie wy choć jestem sam? A może to żart? Odpowiedź jest bardzo prosta. Zacznijmy od tego, że to jak najbardziej poprawna forma. Zwracanie się do kogoś na «wy» lub na «ty» to zwroty formalny i nieformalny. Nasze Polskie «Pan» po rosyjsku zamieniane jest na «wy» (вы). Co ciekawe, naszym wschodnim sąsiadom polska forma Pan wydaje się dziwna i śmieszna, ponieważ w języku rosyjskim wyraża pewną wyższość jednego człowieka nad drugim. Można to objaśnić, że gdy mówimy komuś na Pan, to Rosjanin odczuwa to, jakbyśmy nazwali kogoś  «panem», a nie «chłopem». 

Tak więc, jeśli ktoś mówi do nas вы видели (wy widieli), co przetłumaczyć dosłownie można jak «wy widzieliście», oznacza tak naprawdę formę «widział Pan/Pani». Lub gdy usłyszymy pytanie что вы хотите? (szto wy hatitie), co tłumaczymy jak «co wy chcecie», nie oznacza to, że ktoś pyta kilku osób, a ma na myśli nasze polskie «co Pan chce?». Nie ma w języku rosyjskim w zwrocie formalnym podziału na rodzaj męski i żeński. Uniwersalne WY zadziała w każdej sytuacji.

Bądź uprzejmy! – Tryb grzecznościowy w języku rosyjskim

Skoro omówiliśmy już zwrot formalny i nieformalny to warto w tym miejscu wspomnieć jeszcze o trybie grzecznościowym w języku rosyjskim. Wbrew temu, że języki nasze są niesamowicie podobne, są rzeczy, które absolutnie się różnią. Idealnym przykładem będzie zwrot bezpośredni, który w języku rosyjskim wyraża się trybem rozkazującym.

Co mówimy po polsku gdy chcemy, aby ktoś nam pomógł? Mamy tu kilka opcji: «możesz mi pomóc?», «pomożesz mi?» lub «masz chwilę, żeby mi pomóc?». Łatwo można wywnioskować, że Polacy uwielbiają zadawać pytania, kiedy tak na prawdę wcale o nic nie pytają. Skąd się to bierze? Gdy chcemy kogoś o coś poprosić najbardziej uprzejmą formą jest takie złożenie zdania, aby było ono pytaniem. Po polsku raczej nie powiemy nikomu «pomóż mi» (chyba, że jesteśmy w bardzo dobrych relacjach z daną osobą). A Rosjanie… wręcz przeciwnie! Tryb rozkazujący w rosyjskim to norma. Jest on o wiele bardziej popularny niż ulubione przez nas zadawanie pytań. Bo ono popularne nie jest w ogóle. 

W takim razie jak powiedzieć «możesz mi pomóc?». Będzie to, mianowicie, «Помоги мне, пожалуйста»(pamagi mnie, pażałsta), co oznacza, «pomóż mi, proszę». Należy zaznaczyć, że wyrażenie formy grzecznościowej zostało oddane w słowie «pażałsta». Trzeba je dodać zawsze po czasowniku, wypowiedzianym w trybie rozkazującym i nasza wypowiedź od razu nabiera odpowiedniego tonu. 

Forma «wy» lub «ty» będzie zależeć od tego, do kogo się zwracamy. Jeśli będzie to osoba bliska, z którą w życiu codziennym jesteśmy na «Ty», powiemy jej również w liczbie pojedynczej. Jednak jeśli jest to osoba, do której po polsku zwracalibyśmy się na Pan, Pani, należy użyć wyżej wspomnianej formy «wy». I wszystko staje na swoich miejscach. 

Tworzenie zwrotów w języku rosyjskim – znajdź słowo klucz

Można więc wystosować pewną systematykę w tworzeniu zwrotów po rosyjsku. Zaczynamy od czasownika w formie trybu rozkazującego w formie na «ty» lub na «wy», w zależności od tego, z kim rozmawiamy. Następnie dodajemy wszystko inne, czego od tej osoby potrzebujemy, a kończymy to wszystkie wisienką na torcie w postaci «pażałsta». Niektórzy Rosjanie dodają także na samym początku słowo klucz, które określa osobę, do której się zwracamy. Może to być «девушка» (diewuszka, czyli dziewczyna), jeśli zwracamy się do młodej osoby, albo «женщина» (żenśina, czyli kobieta), jeśli mówimy do osoby dojrzalszej. U mężczyzn na ogół występuje tylko jedno określenie, czyli «мужчина» (muśina), co po prostu oznacza mężczyzna. Można powiedzieć, że to coś w rodzaju naszego «Proszę Pani», które wypowiadamy, aby zwrócić na siebie czyjąś uwagę. 

Jak więc powiedzieć ekspedientce w sklepie, że chcemy chleb? «Девушка, дайте хлеб, пожалуйста», czyli «dziewczyno, dajcie chleb, proszę». Chociaż dla naszego ucha brzmi to, co najmniej, dziwnie, to możecie być spokojni, że w uszach Rosjanina brzmi absolutnie normalnie.

Język wpływa na sposób myślenia. Mówiąc w innym języku, zachowujemy się inaczej. Myślimy inaczej, wyrażamy swoje myśli i chęci w inny sposób. Tak robią też Rosjanie. Fakt, że tryb rozkazujący w języku rosyjskim jest jednocześnie formą grzecznościową wpływa również na ich postrzeganie siebie nawzajem. Wychodzi na to, że wystarczy powiedzieć daj, zrób, pokrój, przynieś i dodać magiczne słowo «pażałsta», aby fraza brzmiała już całkiem przyzwoicie. 

Konsekwencją tego jest to, że Rosjanie w rozmowach ze sobą są bardziej bezpośredni. Wyrażają swoje myśli w prosty sposób, nie trudząc się jednocześnie na szczyt uprzejmości, jak robimy to my, Polacy. Mówią zwięźle i na temat, jednocześnie nie będąc przy tym bezczelni.

Autor: Marlena Mastykarz