W każdym języku używanie przeczeń jest tak samo ważne jak twierdzenia. Dlatego bardzo ważne jest umiejętne używanie konstrukcji wyrażających brak zgody bądź jakiejś osoby, przedmiotu. Najczęściej używanym słowem, aby wygłosić brak czegoś bądź brak zgody jest słowo nie (ros. нет). W języku rosyjskim brak zgody można wyrazić także pomocą słowa нельзя (Нельзя ничего записывать).

Jednak nie są to jedyne formy wyrażenia zaprzeczenia w języku rosyjskim. Brak zgody, cechy, właściwości, okoliczności zdarzenia bądź na przykład jakiegoś przedmiotu można także wyrazić za pomocą cząstki (partykuły) ни lub не. Te sylaby pozwalają tworzyć zaimki przeczące z zaimków pytających (ничей, никто, некому, нечему). Biorąc pod uwagę ruchomość akcentu w języku rosyjskim, warto pamiętać, że cząstka ни nigdy nie jest akcentowana, np. никтó, ничтó. Cząstka не natomiast jest zawsze akcentowana, np. некто, нечто, itd. Zaimki pytające, połączone z cząstką не tworzą zaimki nieokreślone. 

Zaimków przeczących, powstałych z połączenia zaimka pytającego z cząstką ни używamy do nasilenia przeczenia, które jest wyrażone za pomocą czasownika oraz cząstki не. Idealnym przykładem tego zastosowanie będzie zdanie „Żadnego chłopca ja nie widzę” (ros. Никокого мальчика я не вижу). 

Zaimki przeczące, powstałe za pomocą cząstki не- sygnalizują, że dana czynność jest niemożliwa do zrealizowania. Spowodowane jest to brakiem podmiotu. Cząstkę не stosuje się w zdaniach bezpodmiotowych. Przykładem będzie zdanie „Nie mam dokąd pójść” (Мне некуда ндти). 

Nie należy zapominać o tym, że zaimki przeczące są odmienne. Odmieniają się identyczne jak zaimki pytające, od których zostały utworzone; mianownik никто, ale celownik никому. Warto pamiętać także tym, że jeżeli zaimek przeczący występuje razem z przyimkiem to zaimek w takim wypadku piszemy rozdzielnie, np. ни у кого, ни с кем. 

W wypadku tej konstrukcji istotna jest znajomość rekcji czasownika. Bardzo dobre opanowanie pytań czasownikowych pozwala na użycie odpowiedniego zaimka. Jeżeli czasownik tęsknić (тосковать) w języku rosyjskim odpowiada na pytania po kim, po czym (по кому, чему), użyty zaimek przeczący musi być zgodny z pytaniami rekcji. Przykład, „Nie mam za kim tęsknić” (Мне не по кому тосковать). Z powyższego zdania możemy wyciągnąć jeszcze jeden, bardzo ważny dla nas wniosek. Rekcja czasownika w języku rosyjskim nie zawsze pokrywa się z rekcją języka polskiego. Warto o tym pamiętać, aby zdania, które budujemy w języku rosyjskim były poprawnie zbudowane.

Jeżeli przeczenie w zdaniu budujemy za pomocą partykuły ни musimy pamiętać, że potrzebujemy tak zwanego podwójnego zaprzeczenia, czyli dodatkowo wprowadzamy czasownik z zaprzeczeniem не, „Z nikim nie chcę rozmawiać”, (Я ни с кем не хочу говорить).

Istotne jest także tłumaczenie na język polski zaimków przeczących takich jak некого, нечего. Na język polski słówka te tłumaczymy odpowiednio nie ma kogo i nie ma czego. Zaimki te w zdaniu informują nas, że z powodu braku czegoś bądź kogoś dana czynność jest niemożliwa do wykonania, zrealizowania. 

 

Magdalena Rafałkowska