Jeśli uznać, że nagrody Amerykańskiej Akademii Filmowej, czyli Oscary, odzwierciedlają trendy w kinematografii światowej, to Dania wyrasta na jedną z filmowych potęg. Wystarczy spojrzeć na ostatnią dekadę między 2010 a 2020 rokiem. Duńskie produkcje były 3 krotnie nominowane do Oscara w kategorii najlepszy film nieanglojęzyczny (od 2020 roku najlepszy film międzynarodowy). Więcej nominacji otrzymały tylko filmy z Polski – 4 nominacje. W całej historii Oscarów 12 duńskich filmów walczyło o statuetki a trzy te nagrodę otrzymały. Były to „Uczta Babette”, rok później „Pelle zwycięzca” oraz „W lepszym świecie”, który otrzymał Oscara w 2010 roku. Z czego wynika sekret duńskiej kinematografii? Oczywiście z finansowania przed budżet państwa.

Kino w Danii

Duński Instytut Filmowy, Det Dansk Filminstitut, jedna czwartą swoich corocznych dotacji przeznacza na kino skierowane do najmłodszych. Opracowano całą strategię zgodnie z którą rośnie liczba dzieci w kinach. Zwiększona liczba młodych widzów przyczynia się do wzrostu wpływów ze sprzedawanych biletów. Przekłada się to na możliwość finansowania innych produkcji filmowych. Specjalne seanse filmowe są przeznaczana dla uczniów szkół, a na stronie Instytutu można bezpłatnie pobrać setki filmów dokumentalnych i krótkometrażowych. Objęcie dzieci programem szerokiego dostępu do kina, po duńsku en biograf, pozwala też na wyrównywanie nierówności społecznych. Zazwyczaj dzieci z niższych klas społecznych mają ograniczone możliwości regularnego uczestniczenia w seansach filmowych.

Program przynosi wymierne korzyści. Co roku w Danii sprzedaje się 11 milionów biletów, a widzowie mogą korzystać z 162 sal kinowych. Oznacza to, że na jeden seans przypada około 60 widzów. Co więcej Duńczycy doceniają kino narodowe. Wśród najchętniej oglądanych filmów co roku plasuje się około 5-8 tytułów pochodzących z Danii. Co piąty film wyświetlany w kinach to film duński. Z budżetu Państwa jest finansowanych około 30 filmów dokumentalnych i 25 filmów fabularnych. Koszt jednego filmu to około 2,5 miliona euro, z czego jedna trzecia finansowana jest przez Państwo.

Wyjątkowym kinem na mapie Danii jest kino w mieście Korsør. To maleńkie kino w 2008 roku zostało wpisane na listę rekordów Guinnessa jako najstarsze kino na świecie.  Korsør Biografen zostało po raz pierwszy otwarte 30 stycznia 1907 roku. W tym miejscu należy zaznaczyć, że o miano najstarszego kina na świecie walczy także szczecińskie kino Pionier, które oficjalnie działa od 1909 roku, ale posiada dowody funkcjonowania już od 1907 roku. Mimo że obie instytucje na swoich stronach szczycą się mianem najstarszego kina, wydaje się, że duński obiekt był pierwszy.

Duńczycy w Hollywood

Twórcy pochodzący z Danii są także od lat obecni w Hollywood i tworzą międzynarodowe filmy, które święcą tryumfy na europejskich i światowych festiwalach. Jednym z nich jest duński reżyser filmowy, po duńsku en filminstruktør, Lars von Trier znany ze swoich, często skandalicznych, produkcji filmowych. Von Trier jest autorem takich filmów jak: Europa z 1991, Idioci, po duńsku Idioterne, z 1998, Tańcząc w ciemnościach z 2000, Dogville z 2003, Antychryst z 2009, Melancholia z 2011 oraz dwie części Nimfomanki z 2013 roku.

Duńscy aktorzy występujący w amerykańskich, i nie tylko, produkcjach to m.in. Mads Mikkelsen (występujący m.in. w serialu Hannibal), jego brat Lars Mikkelsen (wystąpił m.in. w serialach Rząd,  Sherlock, oraz w trzecim sezonie House of Cards), Pilou Asbæk (grał w Grze o Tron), Connie Nielsen (wystąpiła m.in. w hollywoodzkiej produkcji Wonder Woman) oraz Jesper Christensen (występował w 21, 22 oraz 24 filmie z serii o Jamesie Bondzie).

Dogma 95

Pamiętając o kinie duńskim nie można nie wspomnieć o działalności duńskiej awangardowej grupy twórców filmowych. Dogma 95 to manifest tej grupy, który powstał w 1995 roku. Jego myślą przewodnią było: „Kino to człowiek wobec samego siebie, a nie tylko aktor przed kamerą”. To co przyświecało twórcom Dogmy 95 to było oczyszczenie filmów ze zbędnych ozdobników i skupienie się na tym co jest esencją kina, tj. fabuła i gra aktorów. Ponadto postulowali rezygnację ze statywów, zakaz dodawania dźwięku z zewnątrz i prowadzenia akcji tu i teraz, bez przeskoków w czasie.

Najciekawsze duńskie filmy

Jednym z najpopularniejszych duńskich tytułów jest Gang Olsena, seria 14 kryminałów komediowych – kriminalkomedie, pochodzących z lat 1968 – 1988. Gang Olsena prezentuje Kopenhagę z lat 60-tych, 70-tych i 80-tych, oraz charakteryzuje się charakterystycznym dla mieszkańców Danii poczuciem humoru.

Kolejnym filmem jest nagrodzona Oscarem Uczta Babette z 1987 roku –  Babettes gæstebud. Film prezentuje jutlandzką prowincję , która rządzi się surowymi zasadami protestantyzmu.

Kolejny film to dramat Bracia, po duńsku Brødre. Film opowiada historię dwóch braci z których jeden zostaje uznany za zaginionego w trakcie wojny w Afganistanie. Drugi dopiero co wychodzi z więzienia. Po 5 latach film się doczekał amerykańskiego remake’u.

Autor: N. Rytelewska