Alfabet portugalski oparty jest na alfabecie łacińskim, więc jest bardzo podobny do polskiego. Nie ma potrzeby uczyć się zapisu liter, natomiast zdecydowanie trzeba zapoznać się z pewnymi zasadami wymowy.

Alfabet portugalski a polski

Oczywiście porównując portugalski alfabet z polskim alfabetem nie znajdziemy tam wszystkich typowo polskich liter jak ‘ś’, ‘ń’ itd., ale to nikogo nie powinno zaskakiwać. Co ciekawe jednak, typowo w portugalskim nie występują tak – wydawałoby się – pospolite litery jak ‘k’, ‘w’ oraz ‘y’. Pojawiają się one jedynie w zapożyczeniach z obcych języków czy w nazwach własnych. Są one oficjalnie (ale od niedawna, o czym później) częścią alfabetu portugalskiego, ale w wyrazach rdzennie portugalskich nie występują. Z kolei dodatkowe litery, jakie znajdziemy w portugalskim, a których brakuje w polskim, to ‘q’, ‘v’ oraz ‘x’.

Alfabet portugalski: litery i ich wymowa

Przyjrzyjmy się literom z alfabetu po kolei i przykładom wyrazów wraz z wymową.

A: a casa [wymowa: a kaza] – dom

B:  beber [beber] – pić

C: wymawia się na dwa sposoby, jeśli stoi po niej samogłoska ‘i’ lub ‘e’, to ‘c’ wymawia się jak ‘s’, zaś jeśli występują po niej spółgłoski lub samogłoski ‘a’, ‘o’ lub ‘u’, to literę ‘c’ wymawia się jak ‘k’. Przykłady: a criança [a krijansa] – dziecko, o açucar [u azukar] – cukier, o cofre [u kofre] – kufer, a cidade [a sidade] – miasto, a cebola [a sebola] – cebula.

D: o dia [u dija] – dzień

E: até [ate] – do

F: a franja [a franża] – grzywka

G: wymawia się na dwa sposoby, jeśli stoi po niej samogłoska ‘i’ lub ‘e’, to ‘g’ wymawia się jak ‘ż’, zaś jeśli występują po niej spółgłoski lub samogłoski ‘a’, ‘o’ lub ‘u’, to literę ‘g’ wymawia się jak ‘g’. Przykłady: a gente [a żente] – ludzie, a griafa [a żirafa] – żyrafa, o gato [u gatu] – kot, o grupo [u grupu] – grupa, a guerra [a gerra] – wojna.

H: jest nieme, o homem [o omeń] – człowiek

I: a igreja [a igreża] – kościół

J: czytane jest jak ‘ż.’ Przykład: o jardim [u żarden] – ogród, a janela [a żanela] – okno, jogar [żogar] – grać.

L: o livro [u liwru] – książka

M: o mar [u mar] – morze

N: andar [andar] – chodzić

O: samodzielnie jako rodzajnik oraz na końcu wyrazów czytane jest jak ‘u’, zaś w środku wyrazów i z akcentem jak ‘o’. Przykłady: o grito [u gritu] – krzyk, como [komu] – jak, obrigado [obrigadu] – dziękuję.

P: perto [pertu] – blisko

Q: que [ke] – co

R: a cara [a kara] – twarz

S: na końcu wyrazów i w zbitce ‘es’ na początku wyrazów czytane jak ‘sz’, jeśli znajduje się między dwoma samogłoskami w środku wyrazów to udźwięcza się do ‘z’, w pozostałych przypadkach czytane jest jak ‘s’. Przykłady: sair [sair] – wychodzić, a escola [a szkola] – szkoła, português [portugesz] – portugalski, pesado [pezadu] – ciężki.

T: ter [ter] – mieć

U:  zanika w zbitce que, gue, poza tym czytane jak ‘u’. Przykłady: quarto [kłatru] – cztery, o sumo [u sumu] – sok.

V: a vida [a wida] – życie

X: czytane jak ‘sz’ lub jak ‘z’ albo ‘s’. Przykłady: o xarope [u szarope] – syrop, fixe [fisz] – fajnie, existir [ezisztir] – egzystować, proxima [prosima] – następna.

Z: azul [azul] – niebieski.

Popularne zbitki literowe

W portugalskim często pojawiają się zbitki z ‘h’, które normalnie jest nieme, ale stojąc koło ‘c’, ‘l’ czy ‘n’ wpływa na wymowę tychże liter:

Ch: czytamy jak ‘sz’: chorar [szorar] – płakać, chamar [szamar] – wołać, nazywać.

Lh: czytamy jak ‘li’: o filho [u filiu] – syn.

Nh: czytamy jak ‘ni’:  ganhar [ganiar] – wygrywać.

Akcenty

Niektóre litery przyjmują czasem akcenty. Dotyczy to szczególnie samogłosek. Pojawia się zatem:

àáâãéêíóôõúü. Ciekawym przypadkiem jest akcentowane ‘c’, czyli ‘c’ z cédille, znakiem diakrytycznym:

Ç: czytamy jak ‘s’: o pedaço [u pedaso] – kawałek.

Czemu portugalski brzmi tak szeleszcząco?

Dla postronnych osób nieznających języka, portugalski brzmi jak szeleszcząca torba na wietrze – pełno w nim ‘sz’. To dlatego, że zarówno ‘s’, jak i ‘x’ bardzo często czytane są jak ‘sz’, a do tego pojawia się głoska ‘ch’ także czytana jak ‘sz’.

Portugalski a brazylijski – ujednolicenie zasad

W 2015 roku wprowadzono tzw. Novo Acordo Ortográfico, czyli nowe porozumienie ortograficzne krajów, w którym portugalski jest językiem urzędowym. Celem tej umowy było ujednolicenie zasad w odmianach portugalskiego, tak by zmniejszyć rozproszenie językowe i podnieść prestiż międzynarodowy portugalskiego. W rezultacie kilka zasad pisowni w odmianie portugalskiej zostało zmienionych na te znane z brazylijskiej, która jest prostsza i bardziej przyswajalna. Dotyczy to zbitek z literami takimi jak c, p, b, g, m i t. Przykładowo dawniej pisano: exacto [ekzaktu] – dokładnie, óptimo [otimu] – doskonale, natomiast teraz prawidłowa pisownia to: exato i ótimo.

Znalezienie kogoś mówiącego biegle po portugalsku to jak szukanie igły w stogu siana? Może i tak jest, ale jeśli dołączysz do osób uczących się tego języka, to ten stan rzeczy ma szansę się zmienić!

uma agulha num palheiro [uma agulia num paliejru] – igła w stogu siana

Autor: Urszula Poszumska